Objawy dysleksji ewoluują wraz z wiekiem dziecka i są zależne od etapu jego edukacji.
- opóźniony rozwój mowy lub trudności z prawidłową wymową
- kłopoty z rymowaniem i uczestniczeniem w zabawach słownych
- problemy z nauką alfabetu i zapamiętywaniem nazw liter
- trudności w rozpoznawaniu poszczególnych liter
- czytanie na poziomie znacznie niższym niż u rówieśników
- mylenie liter podobnych pod względem graficznym (np. b/d, p/g) lub fonetycznym (np. sz/s, w/f)
- zamiana kolejności liter podczas czytania, np. „lak" zamiast „kal"
- opuszczanie, dodawanie lub przestawianie liter czy sylab
- bardzo wolne, sylabizujące czytanie, często bez zrozumienia treści
- znaczące trudności z przepisywaniem tekstu i opanowaniem ortografii
- powolne tempo czytania, choć z zachowaniem ogólnego rozumienia tekstu
- unikanie czytania, zwłaszcza na głos, oraz odczuwanie wstydu z tego powodu
- trudności w nauce języków obcych, szczególnie w zakresie pisowni
- obniżona pewność siebie w roli ucznia/uczennicy
- popełnianie wielu błędów ortograficznych, pomimo podejmowanych wysiłków
Kluczowe jest zrozumienie, czym dysleksja nie jest:
- dysleksja nie wynika z niskiej inteligencji — osoby z dysleksją często wykazują ponadprzeciętne zdolności w innych obszarach
- nie jest rezultatem lenistwa, braku motywacji ani niewłaściwego wychowania
- nie stanowi wady wzroku — noszenie okularów nie pomaga w przypadku dysleksji
- jej przyczyną nie jest wyłącznie niedostateczna ilość ćwiczeń w czytaniu
Dysleksja ma złożone podłoże neurobiologiczne:
- Zaburzenia przetwarzania fonologicznego — kluczowy deficyt neurologiczny, polegający na trudnościach w rozkładaniu słów na poszczególne dźwięki (fonemy) oraz w ich ponownym łączeniu
- Odmienne wzorce aktywacji mózgu — badania fMRI wykazują, że podczas czytania u osób z dysleksją aktywują się inne obszary skroniowo-ciemieniowe i czołowe niż u osób bez tego zaburzenia
- Silna składowa genetyczna — dysleksja często jest dziedziczna; jeśli jeden z rodziców ma dysleksję, ryzyko jej wystąpienia u dziecka wynosi około 40–60%
- Czynniki ryzyka: obejmują wcześniactwo, opóźnienie rozwoju mowy oraz słabszy słuch fonematyczny
Rozpoznanie dysleksji wymaga kompleksowej oceny wielospecjalistycznej, którą przeprowadza się zazwyczaj w poradni psychologiczno-pedagogicznej lub u neuropsychologa:
- Test inteligencji (IQ) — ma na celu wykluczenie niepełnosprawności intelektualnej jako przyczyny trudności
- Testy czytania i pisania — oceniają szybkość, poprawność czytania, rozumienie tekstu oraz umiejętności pisowni
- Ocena świadomości fonologicznej — badanie kluczowego deficytu występującego w dysleksji
- Testy pamięci roboczej i szybkości przetwarzania — często wykazują zaburzenia u osób z dysleksją
- Badanie słuchu i wzroku — służy wykluczeniu sensorycznych przyczyn problemów
- Wywiad — zebranie informacji o historii trudności rozwojowych dziecka oraz o rodzinnej historii dysleksji
Nie istnieje jeden uniwersalny lek na dysleksję. Podstawą skutecznej pomocy jest specjalistyczna terapia oraz odpowiednie dostosowania w procesie edukacji.
- Ćwiczenia fonologiczne — mają na celu rozwijanie słuchu fonematycznego, obejmując takie aktywności jak dzielenie słów na głoski, rymowanie czy tworzenie anagramów
- Nauka czytania strukturalna — stosowanie metod wielozmysłowych (angażujących wzrok, słuch, dotyk i ruch), przykładem jest program Orton-Gillingham
- Ortografia — nauka zasad pisowni, wykorzystywanie mnemotechnik i wielokrotne ćwiczenia pisania
- Intensywna i regularna terapia przynosi najlepsze efekty, zwłaszcza jeśli zostanie wdrożona we wczesnych klasach szkoły podstawowej
Opinia wydana przez poradnię psychologiczno-pedagogiczną umożliwia wprowadzenie następujących dostosowań:
- wydłużony czas na czytanie, testy i egzaminy
- ocenianie przede wszystkim treści pracy, a nie jej formy
- możliwość udzielania odpowiedzi ustnych zamiast pisemnych
- stosowanie sprawdzianów z wielokrotnym wyborem zamiast wypracowań
- możliwość korzystania z syntezatora mowy na komputerze
- audiobooki — wspierają czytanie poprzez słuchanie
- syntezator mowy (text-to-speech) — umożliwia słuchanie tekstu wyświetlanego na ekranie
- dyktowanie tekstu (speech-to-text) — przekształcanie mowy na zapis pisemny
- specjalne czcionki (np. OpenDyslexic) — ułatwiające czytanie osobom z dysleksją
Należy skontaktować się z poradnią psychologiczno-pedagogiczną lub neuropsychologiem, jeśli zauważysz, że:
- dziecko w 2. lub 3. klasie szkoły podstawowej czyta znacznie słabiej niż jego rówieśnicy
- mimo systematycznych ćwiczeń dziecko wciąż popełnia mnóstwo błędów ortograficznych
- dziecko unika czytania lub odczuwa silny stres przed koniecznością czytania na głos
- w rodzinie występowały już podobne trudności z nauką czytania i pisania
W Neuromedica oferujemy konsultacje neurologiczne i neuropsychologiczne dla dzieci z dysleksją oraz innymi specyficznymi trudnościami w uczeniu się.