Objawy niedoczynności tarczycy rozwijają się stopniowo i mogą przez długi czas pozostawać niespecyficzne. Są one bezpośrednim następstwem spowolnienia procesów metabolicznych w organizmie:
- Przewlekłe zmęczenie, nadmierna senność i ogólne osłabienie, często niewspółmierne do podejmowanej aktywności fizycznej.
- Ciągłe uczucie zimna i zmniejszona tolerancja niskich temperatur.
- Niewyjaśniony przyrost masy ciała, nawet bez zmian w nawykach żywieniowych.
- Odczuwalne spowolnienie zarówno w sferze ruchowej, jak i procesach myślowych.
- Skóra staje się sucha, szorstka w dotyku, często przybiera blady lub żółtawy odcień.
- Występuje nadmierne wypadanie włosów, zauważalne zwłaszcza w zewnętrznych częściach brwi.
- Paznokcie stają się kruche i łamliwe.
- Pojawia się obrzęk śluzakowy (myxoedema) – typowe, twarde i niepodatne na ucisk obrzęki, szczególnie widoczne na twarzy, powiekach i nogach.
- Bradykardia, czyli spowolniona akcja serca.
- Podwyższone ciśnienie rozkurczowe.
- Zwiększone ryzyko rozwoju miażdżycy oraz innych chorób sercowo-naczyniowych, wynikające z podwyższonego poziomu cholesterolu.
- Problemy z koncentracją i pamięcią, określane często jako „mgła mózgowa”.
- Depresja oraz ogólne obniżenie nastroju.
- Neuropatia obwodowa, objawiająca się mrowieniem i drętwieniem kończyn.
- Zespół cieśni nadgarstka, często spowodowany obrzękiem tkanek.
- Ogólne spowolnienie odruchów.
- U kobiet występują zaburzenia miesiączkowania, takie jak nieregularne, nadmiernie obfite krwawienia lub ich całkowity brak.
- Mogą pojawić się problemy z płodnością oraz zwiększone ryzyko poronienia.
- U mężczyzn obserwuje się obniżone libido.
- Częste zaparcia.
- Wzdęcia.
- Podwyższony poziom TSH (tyreotropiny), co wskazuje na próbę stymulacji tarczycy przez przysadkę.
- Obniżone stężenia wolnych hormonów tarczycy: FT4 i FT3.
- Zwiększone wartości LDL-cholesterolu oraz trójglicerydów.
- Obecność niedokrwistości.
- Choroba Hashimoto (Hashimoto's thyroiditis) — stanowi najczęściej występującą przyczynę w regionach o odpowiednim spożyciu jodu. Jest to autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, w którym autoprzeciwciała (anty-TPO, anty-Tg) atakują i niszczą tkankę tarczycową.
- Stan po przebytej operacji tarczycy, obejmującej jej częściowe lub całkowite usunięcie.
- Konsekwencje leczenia jodem radioaktywnym, stosowanego w przypadku tyreotoksykozy lub raka tarczycy.
- Niedobór jodu, obecnie rzadszy w Polsce od lat 90. XX wieku dzięki obowiązkowemu jodowaniu soli.
- Poporodowe zapalenie tarczycy.
- Przyjmowanie niektórych leków, takich jak amiodaron (bogaty w jod), lit czy interferon.
- Niedoczynność przysadki, charakteryzująca się brakiem wydzielania TSH, pomimo prawidłowo funkcjonującej lub uszkodzonej tarczycy.
- Obecność guzów przysadki, przebyte zabiegi neurochirurgiczne lub radioterapia w okolicy przysadki.
- Stwierdza się podwyższony poziom TSH (zazwyczaj powyżej 4,5 mIU/L) przy jednoczesnym prawidłowym stężeniu wolnej tyroksyny (FT4).
- Pacjent może nie odczuwać żadnych objawów lub są one minimalne.
- Istnieje ryzyko progresji do jawnej niedoczynności tarczycy, szczególnie w przypadku współistnienia choroby Hashimoto.
Rozpoznanie niedoczynności tarczycy opiera się na kompleksowej ocenie, uwzględniającej:
- TSH — jest to podstawowe badanie przesiewowe, a jego podwyższony poziom stanowi kluczowy sygnał alarmowy.
- FT4 (wolna tyroksyna) — badanie to służy potwierdzeniu niedoczynności, gdy jego poziom jest obniżony przy jednocześnie podwyższonym TSH.
- Przeciwciała anty-TPO i anty-Tg — ich obecność jest pomocna w diagnostyce choroby Hashimoto.
- USG tarczycy — pozwala na ocenę struktury, echostruktury oraz rozmiarów gruczołu. W przypadku choroby Hashimoto często obserwuje się niejednorodny, hipoechogeniczny miąższ.
- Lipidogram, morfologia krwi, poziom glukozy — badania te są wykonywane w celu oceny ewentualnych powikłań metabolicznych związanych z niedoczynnością tarczycy.
Podstawową metodą leczenia jest suplementacja hormonów tarczycy, a konkretnie lewotyroksyny (LT4) — syntetycznego hormonu T4, który jest chemicznie identyczny z naturalną tyroksyną produkowaną przez organizm.
- Dostępne preparaty to m.in. Euthyrox, Letrox, Synthroid.
- Dawkowanie jest zawsze ustalane indywidualnie dla pacjenta, zazwyczaj rozpoczyna się od małych dawek, stopniowo je zwiększając.
- Lek należy przyjmować rano, na czczo, 30–60 minut przed pierwszym posiłkiem, popijając wodą.
- Kontrolne badanie poziomu TSH wykonuje się po 6–8 tygodniach od każdej zmiany dawki leku. Docelowy poziom TSH wynosi zazwyczaj 0,5–2,5 mIU/L, natomiast u kobiet w ciąży powinien być niższy niż 2,5 mIU/L.
- W większości przypadków, szczególnie przy chorobie Hashimoto oraz po tyreoidektomii (usunięciu tarczycy), leczenie jest dożywotnie.
- W niektórych przypadkach zaleca się suplementację selenu, który odgrywa rolę w konwersji T4 do T3, zwłaszcza u pacjentów z chorobą Hashimoto.
- Ważne jest również wyrównanie ewentualnych niedoborów żelaza i witaminy D, które często współistnieją z niedoczynnością tarczycy.
- Dieta: w przypadku choroby Hashimoto zazwyczaj nie ma konieczności restrykcji jodu. Zaleca się natomiast umiarkowane spożycie goitrogenów (substancji wolotwórczych obecnych np. w kapuście czy brokułach), choć bez nadmiernych ograniczeń.
- Regularna kontrola lipidogramu jest istotna, ponieważ poziomy cholesterolu często normalizują się po skutecznym wyrównaniu poziomu hormonów tarczycy.
Leczenie subklinicznej niedoczynności tarczycy jest rozważane w sytuacjach takich jak: poziom TSH powyżej 10 mIU/L, występowanie objawów klinicznych, ciąża lub jej planowanie, a także obecność chorób sercowo-naczyniowych.
Należy skonsultować się z endokrynologiem lub lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej w następujących sytuacjach:
- Odczuwasz przewlekłe zmęczenie, zauważasz niewyjaśniony przyrost masy ciała lub ciągłe uczucie zimna.
- Występują u Ciebie nieregularne miesiączki lub trudności z zajściem w ciążę.
- Wyniki badania TSH wykazały podwyższone wartości.
- Masz zdiagnozowaną chorobę Hashimoto lub w Twojej rodzinie występowały choroby tarczycy.
W Neuromedica oferujemy profesjonalne konsultacje endokrynologiczne i neurologiczne. Specjalizujemy się w diagnozowaniu i leczeniu niedoczynności tarczycy oraz jej neurologicznych powikłań, takich jak neuropatia czy zaburzenia nastroju.