Objawy anoreksji manifestują się w trzech ściśle ze sobą powiązanych obszarach:
- Pomimo skrajnie niskiej masy ciała, intensywny lęk przed przybraniem na wadze.
- Zaburzony obraz własnego ciała — postrzeganie siebie jako „za grubej" mimo wyraźnej niedowagi.
- Obsesyjne myśli koncentrujące się wokół jedzenia, liczenia kalorii i wagi.
- Restrykcyjne ograniczanie spożywanych pokarmów, często eliminowanie całych grup produktów uznawanych za „zakazane".
- Skrupulatne liczenie kalorii, ukrywanie jedzenia oraz kłamanie na temat spożytych posiłków.
- Nadmierna aktywność fizyczna, traktowana jako forma „kompensacji" za ewentualne kalorie.
- Wymioty prowokowane lub stosowanie środków przeczyszczających (charakterystyczne dla typu przeczyszczającego).
- Unikanie wspólnych posiłków z rodziną, prowadzące do wycofania społecznego.
- Silna potrzeba sprawowania kontroli nad jedzeniem i własnym ciałem.
- Znacząca utrata masy ciała, z wskaźnikiem BMI poniżej 17,5 kg/m².
- Amenorrhea — zanik miesiączki u kobiet.
- Uczucie zimna i obniżona temperatura ciała.
- Częste zawroty głowy oraz omdlenia.
- Wypadanie włosów i kruchość paznokci.
- Pojawienie się lanugo — delikatnego meszku na twarzy i ciele, będącego próbą termoregulacji organizmu.
- Opuchnięte policzki wynikające z powiększenia ślinianek na skutek wymiotów.
- Zaburzenia rytmu serca (arytmia) i niskie ciśnienie krwi.
- Rozwój osteoporozy i zwiększona podatność na złamania.
Anoreksja prowadzi do szeregu poważnych powikłań dotykających wiele narządów:
- Zaburzenia elektrolitowe, zwłaszcza niedobór potasu, niosące ryzyko zatrzymania akcji serca.
- Uszkodzenie serca, nerek i wątroby.
- Różnorodne zaburzenia żołądkowo-jelitowe.
- Niedokrwistość.
Wyróżnia się dwa główne typy anoreksji:
- Typ restrykcyjny — charakteryzuje się redukcją spożywanych kalorii poprzez rygorystyczne ograniczanie jedzenia i/lub nadmierną aktywność fizyczną.
- Typ z napadami objadania i przeczyszczania — obejmuje epizody objadania się, po których następują zachowania kompensacyjne, takie jak prowokowanie wymiotów lub stosowanie środków przeczyszczających.
Anoreksja jest zaburzeniem o złożonym, wieloczynnikowym podłożu, obejmującym:
- Czynniki biologiczne — predyspozycje genetyczne, zmiany w funkcjonowaniu układu serotoninowego i dopaminowego, a także wpływ hormonów.
- Czynniki psychologiczne — perfekcjonizm, niska samoocena, trudności w regulacji emocji, nasilony lęk oraz silna potrzeba kontroli.
- Czynniki środowiskowe — presja kulturowa związana z idealną sylwetką, negatywne komentarze dotyczące wagi, a także środowisko sportów estetycznych (np. balet, gimnastyka, łyżwiarstwo).
- Czynniki rodzinne — nadopiekuńczość, wysoki poziom oczekiwań wobec dziecka oraz konflikty rodzinne.
Rozpoznanie anoreksji jest stawiane przez psychiatrę lub lekarza na podstawie kompleksowej oceny, obejmującej:
- Dokładny wywiad dotyczący nawyków żywieniowych, historii masy ciała oraz sposobu postrzegania własnego ciała.
- Obiektywną ocenę stanu odżywienia, w tym wskaźnika BMI i składu ciała.
- Badania laboratoryjne, takie jak poziom elektrolitów, morfologia krwi, ocena funkcji serca, nerek, wątroby oraz poziomu TSH.
- Wykonanie EKG w celu oceny rytmu serca.
- Ocenę psychologiczną, pozwalającą określić nasilenie zaburzeń poznawczych związanych z jedzeniem i obrazem ciała.
Skuteczne leczenie anoreksji wymaga interdyscyplinarnego podejścia, angażującego psychiatrę, psychologa, dietetyka oraz lekarza internistę.
Jest wskazana w przypadkach ekstremalnej utraty wagi, poważnych zaburzeń elektrolitowych lub bezpośredniego zagrożenia życia. Głównym celem jest stabilizacja stanu somatycznego pacjenta i bezpieczne przywrócenie prawidłowego odżywiania.
Umożliwiają intensywną terapię, jednocześnie pozwalając pacjentowi na pozostanie w domowym środowisku.
- Terapia rodzinna (FBT — Family-Based Treatment) — uznawana za metodę pierwszego wyboru w leczeniu nastolatków, gdzie rodzina aktywnie wspiera proces zdrowienia.
- Terapia poznawczo-behawioralna (CBT-E — wersja rozszerzona) — dedykowana dorosłym, skupiająca się na zmianie dysfunkcyjnych przekonań dotyczących jedzenia i ciała.
- Terapia psychodynamiczna oraz DBT (Dialektyczna Terapia Behawioralna), stosowane w przypadku współwystępujących trudności z regulacją emocji.
Odpowiada za stopniowe i bezpieczne zwiększanie kaloryczności diety, a także za normalizację relacji pacjenta z jedzeniem.
Nie istnieje lek specyficzny dla anoreksji. Farmakoterapia ma charakter wspomagający i jest stosowana w leczeniu współwystępujących zaburzeń. Leki z grupy SSRI mogą być pomocne w przypadku depresji i lęku (choć ich skuteczność przy bardzo niskiej masie ciała bywa ograniczona), natomiast olanzapina może wspomóc przybieranie na wadze i redukcję lęku.
Nie zwlekaj z poszukiwaniem pomocy — im wcześniej podjęte leczenie, tym lepsze rokowanie. Skonsultuj się z lekarzem lub psychiatrą, jeśli zauważysz następujące sygnały:
- Gwałtowny spadek masy ciała.
- Bliska osoba odmawia jedzenia, obsesyjnie liczy kalorie lub intensywnie ćwiczy pomimo wyczerpania.
- Pojawiają się zaburzenia miesiączkowania, zawroty głowy lub omdlenia.
- Myśli o jedzeniu i wadze dominują większą część dnia.
W Neuromedica oferujemy konsultacje psychiatryczne i psychologiczne dla osób z zaburzeniami odżywiania, w tym anoreksją. Zapewniamy profesjonalną diagnozę i wsparcie w doborze najodpowiedniejszej formy terapii.