Atak paniki, często nazywany napadem paniki, to gwałtowny i niespodziewany epizod intensywnego lęku, który zazwyczaj osiąga swoje apogeum w ciągu zaledwie kilku minut. Aby zdiagnozować atak paniki, muszą mu towarzyszyć co najmniej cztery z niżej wymienionych objawów:
Objawy somatyczne:
- Przyspieszone bicie serca (tachykardia) lub silne kołatanie serca
- Uczucie duszności lub dławienia
- Ból lub dyskomfort w obrębie klatki piersiowej
- Zawroty głowy, poczucie niestabilności, wrażenie zbliżającego się omdlenia
- Drżenie, wstrząsy
- Nadmierne pocenie się
- Nudności lub dolegliwości bólowe brzucha
- Mrowienie lub drętwienie kończyn (parestezje)
- Nagłe uderzenia gorąca lub dreszcze
Objawy psychiczne:
- Derealizacja – subiektywne poczucie nierealności otoczenia
- Depersonalizacja – odczucie oderwania od własnego ciała lub umysłu
- Intensywny strach przed utratą kontroli lub „zwariowaniem"
- Paniczny strach przed śmiercią (często mylony z zawałem serca)
Napad paniki zazwyczaj trwa od 5 do 20 minut. Mimo że jest niezwykle przerażający, należy podkreślić, że nie stanowi bezpośredniego zagrożenia dla życia. Atak paniki nie prowadzi do zawału serca, omdlenia ani utraty kontroli nad sobą, choć odczucia towarzyszące mu mogą być bardzo realistyczne i intensywne.
Pojedynczy atak paniki nie jest jeszcze równoznaczny z rozpoznaniem zaburzenia. O zaburzeniu panicznym możemy mówić, gdy spełnione są następujące kryteria:
- Ataki paniki nawracają (wystąpiły co najmniej dwa niespodziewane napady).
- Po wystąpieniu ataku przez co najmniej miesiąc utrzymuje się:
- lęk antycypacyjny – czyli silna obawa przed wystąpieniem kolejnego napadu.
- Istotna zmiana zachowania, polegająca na unikaniu sytuacji lub miejsc kojarzonych z wcześniejszymi napadami.
Wielu pacjentów zmagających się z tym problemem zaczyna celowo unikać miejsc lub sytuacji, w których potencjalny napad mógłby być szczególnie niekomfortowy lub krępujący (np. centra handlowe, środki komunikacji publicznej, zatłoczone przestrzenie). Takie zachowanie może z czasem prowadzić do rozwoju agorafobii.
- Biologiczne – obejmują nadreaktywność autonomicznego układu nerwowego, zaburzenia w funkcjonowaniu układów serotoninergicznego i noradrenergicznego, a także błędną interpretację sygnałów pochodzących z ciała przez mózg, które są mylnie odczytywane jako zagrożenie.
- Psychologiczne – to skłonność do katastrofizowania odczuć fizycznych oraz interocepcja, czyli nadmierne i często lękowe skupianie uwagi na wewnętrznych sygnałach płynących z organizmu.
- Genetyczne – istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia lęku napadowego u osób, których krewni pierwszego stopnia również cierpią na zaburzenia lękowe.
- Czynniki wyzwalające – do czynników, które mogą sprowokować lub nasilić napady, należą chroniczny stres, spożycie kofeiny, alkoholu, niedobór snu, a także używanie substancji psychoaktywnych.
Zanim zostanie postawione rozpoznanie zaburzenia panicznego, lekarz musi w pierwszej kolejności wykluczyć wszelkie somatyczne (fizyczne) przyczyny zgłaszanych objawów. W tym celu zazwyczaj zaleca się następujące badania:
- EKG – w celu wykluczenia arytmii serca lub innych nieprawidłowości kardiologicznych.
- Badania laboratoryjne – obejmujące poziom TSH (dla wykluczenia nadczynności tarczycy), poziom glukozy (dla wykluczenia hipoglikemii), morfologię krwi oraz poziom elektrolitów.
- Konsultacja kardiologiczna – jest zalecana, gdy u pacjenta dominują objawy ze strony układu sercowo-naczyniowego.
Dopiero po dokładnym wykluczeniu wszelkich organicznych przyczyn dolegliwości, psychiatra może postawić diagnozę lęku napadowego.
Leczenie zaburzenia panicznego charakteryzuje się wysoką skutecznością, a zdecydowana większość pacjentów doświadcza znaczącej poprawy funkcjonowania, a nawet całkowitego ustąpienia objawów.
W leczeniu lęku napadowego Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) jest uznawana za metodę z wyboru i obejmuje kilka kluczowych elementów:
- Psychoedukacja – ma na celu dogłębne zrozumienie mechanizmów stojących za atakiem paniki (tzw. błędne koło lęku) oraz demistyfikację przerażających objawów.
- Restrukturyzacja poznawcza – koncentruje się na zmianie katastroficznych i zniekształconych interpretacji odczuć fizycznych.
- Ekspozycja interoceptywna – polega na celowym wywoływaniu objawów fizycznych (np. poprzez szybki bieg w miejscu, hiperwentylację) w kontrolowanych i bezpiecznych warunkach. Dzięki temu mózg uczy się, że te odczucia nie są w rzeczywistości niebezpieczne.
- Ekspozycja sytuacyjna – umożliwia stopniowe, kontrolowane powracanie do sytuacji wcześniej unikanych z obawy przed atakiem.
Skuteczność Terapii poznawczo-behawioralnej w leczeniu zaburzenia panicznego jest bardzo wysoka i szacuje się ją na poziomie 80–90%.
- SSRI (selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, np. sertralina, escitalopram, paroksetyna) oraz SNRI (inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny, np. wenlafaksyna) – są to leki pierwszego wyboru w leczeniu lęku napadowego. Skutecznie redukują częstość i nasilenie napadów, a także zmniejszają lęk antycypacyjny. Ich pełne działanie zazwyczaj obserwuje się po 2–6 tygodniach regularnego stosowania.
- Benzodiazepiny – zapewniają szybką ulgę w ostrym lęku. Ze względu na ryzyko rozwoju uzależnienia, są stosowane krótkoterminowo lub doraźnie, wyłącznie pod ścisłą kontrolą lekarza.
- Imipramina (trójpierścieniowy antydepresant) – może być rozważana jako alternatywa w przypadku braku skuteczności leków z grupy SSRI.
- Oddychanie przeponowe – polega na wykonywaniu powolnego wdechu przez około 4 sekundy i dłuższego wydechu przez 6–8 sekund, co pomaga uspokoić układ nerwowy.
- Metoda 5-4-3-2-1 (technika ugruntowania) – polega na skupieniu uwagi na otoczeniu poprzez nazwanie 5 rzeczy, które widzisz; 4 rzeczy, które słyszysz; 3 rzeczy, które czujesz (dotyk); 2 rzeczy, które wąchasz; i 1 rzeczy, którą smakujesz. Pomaga to przerwać spiralę lęku.
- Przypomnienie sobie – wewnętrzne powtarzanie sobie, że „to jest atak paniki, minie za kilka minut i nie jest niebezpieczny", może pomóc w opanowaniu strachu.
Warto rozważyć konsultację z psychiatrą lub psychologiem, jeśli zauważasz u siebie następujące objawy:
- Doświadczasz nawracających napadów intensywnego lęku, którym towarzyszą wyraźne objawy fizyczne.
- Zaczynasz unikać określonych sytuacji lub miejsc z obawy przed wystąpieniem kolejnego napadu paniki.
- Lęk przed kolejnym napadem paniki znacząco wpływa na codzienne funkcjonowanie i ogranicza twoje życie.
W Neuromedica zapewniamy kompleksowe konsultacje psychiatryczne i psychologiczne. Specjalizujemy się w diagnozowaniu i skutecznym leczeniu lęku napadowego oraz zaburzeń panicznych, oferując zarówno farmakoterapię, jak i sprawdzoną psychoterapię CBT.