Objawy artrozy zazwyczaj rozwijają się stopniowo i mogą manifestować się w jednym lub wielu stawach jednocześnie:
- Ból stawu — początkowo pojawia się wyłącznie podczas ruchu i obciążenia, jednak w miarę postępu choroby może występować również w spoczynku, a nawet w nocy.
- Sztywność poranna — to charakterystyczne uczucie „zablokowanego" stawu po przebudzeniu. Ustępuje ono zazwyczaj po krótkim rozruszaniu, trwającym zwykle mniej niż 30 minut, co stanowi istotną cechę różnicującą artrozę od reumatoidalnego zapalenia stawów.
- Ograniczenie zakresu ruchu — stopniowe zmniejszanie się zdolności stawu do pełnego ruchu.
- Trzeszczenia i chrupanie — dźwięki dochodzące ze stawu podczas wykonywania ruchów.
- Obrzęk stawu — może pojawiać się w okresach zaostrzeń procesu zapalnego.
- Deformacja stawu — zauważalna w zaawansowanym stadium choroby, szczególnie widoczna na palcach rąk w postaci guzków Heberdena zlokalizowanych na stawach międzypaliczkowych dalszych.
- Osłabienie mięśni — dotyczy mięśni otaczających zajęty staw.
Artroza może dotykać wielu stawów, jednak niektóre lokalizacje są szczególnie narażone:
- Kolana (gonartoza) — to najczęstsza lokalizacja artrozy, objawiająca się bólem podczas wchodzenia po schodach czy kucania.
- Biodra (koksartroza) — charakteryzuje się bólem w okolicy pachwiny lub pośladka, często prowadzącym do utykania i ograniczenia ruchów rotacyjnych.
- Kręgosłup — zmiany zwyrodnieniowe mogą dotyczyć zarówno odcinka szyjnego, jak i lędźwiowego, prowadząc do bóli promieniujących, znanych jako rwa barkowa lub rwa kulszowa.
- Palce rąk — typowe są tutaj guzki Heberdena (na stawach międzypaliczkowych dalszych – DIP) i Boucharda (na stawach międzypaliczkowych bliższych – PIP), a także charakterystyczne „koślawe" ustawienie palców.
- Kciuk — często dochodzi do zajęcia stawu nadgarstkowo-śródręcznego, co określa się mianem rizartrozy.
Rozwój artrozy jest efektem zaburzenia delikatnej równowagi pomiędzy procesami niszczenia a odbudowy chrząstki stawowej. Istnieje szereg czynników, które zwiększają ryzyko wystąpienia tej choroby:
- Wiek — ryzyko zachorowania znacząco wzrasta po 45. roku życia, co wiąże się z naturalnym spadkiem zdolności regeneracyjnych chrząstki.
- Nadwaga i otyłość — każdy dodatkowy kilogram masy ciała przekłada się na kilkukrotnie większe obciążenie stawów kolanowych podczas poruszania się.
- Przeciążenia stawów — intensywna praca fizyczna, uprawianie sportów wyczynowych oraz wykonywanie powtarzalnych ruchów mogą prowadzić do nadmiernego obciążenia stawów.
- Urazy stawów — przebyte kontuzje czy urazy znacząco zwiększają prawdopodobieństwo rozwoju artrozy w uszkodzonym stawie.
- Płeć — kobiety chorują na artrozę częściej niż mężczyźni, zwłaszcza po okresie menopauzy.
- Czynniki genetyczne — w przypadku artrozy palców rąk obserwuje się silny komponent dziedziczny.
- Wady postawy i nieprawidłowe ustawienie osi kończyn — mogą prowadzić do nierównomiernego rozkładu obciążeń na stawy.
Rozpoznanie artrozy opiera się na analizie objawów klinicznych oraz wynikach badań obrazowych:
- RTG stawu — na zdjęciach rentgenowskich można zaobserwować charakterystyczne zmiany, takie jak zwężenie szpary stawowej, obecność osteofitów (wyrośli kostnych), stwardnienie podchrzęstne oraz torbiele. Należy jednak pamiętać, że nasilenie zmian radiologicznych nie zawsze jest proporcjonalne do odczuwanego bólu.
- USG stawu — badanie ultrasonograficzne pozwala na ocenę stanu chrząstki stawowej, wykrycie ewentualnego wysięku w stawie oraz wizualizację tkanek miękkich otaczających staw.
- Rezonans magnetyczny — uznawany jest za najdokładniejszą metodę diagnostyki, umożliwiającą szczegółową ocenę chrząstki stawowej, łąkotek oraz więzadeł.
- Badania laboratoryjne — są zazwyczaj zlecane w przypadkach o atypowym obrazie klinicznym. Obejmują m.in. oznaczenie OB, CRP, morfologię krwi, czynnik reumatoidalny oraz poziom kwasu moczowego, co pozwala wykluczyć inne rodzaje artropatii.
Głównym celem leczenia artrozy jest złagodzenie dolegliwości bólowych, poprawa funkcjonalności stawu oraz spowolnienie progresji choroby. Terapia ma charakter wielokierunkowy.
- Redukcja masy ciała — jest uznawana za jedną z najskuteczniejszych interwencji terapeutycznych, szczególnie w przypadku artrozy stawów kolanowych i biodrowych.
- Aktywność fizyczna — regularne wykonywanie ćwiczeń wzmacniających mięśnie otaczające staw jest kluczowe. Szczególnie polecane są aktywności w wodzie (np. pływanie), które odciążają stawy, a także spacery czy jazda na rowerze.
- Odciążenie stawu — stosowanie lasek, kul łokciowych lub odpowiednio dobranego obuwia z wkładkami ortopedycznymi może znacząco zmniejszyć obciążenie chorych stawów.
- Paracetamol — jest zazwyczaj lekiem pierwszego wyboru w przypadku łagodnych dolegliwości bólowych.
- NLPZ (niesteroidowe leki przeciwzapalne, takie jak ibuprofen, naproksen, diklofenak) — mogą być stosowane miejscowo (w postaci żelu) lub doustnie. Skutecznie redukują ból i stan zapalny, jednak ich długotrwałe przyjmowanie wiąże się z ryzykiem powikłań ze strony układu pokarmowego i sercowo-naczyniowego.
- Glukozamina i siarczan chondroityny — to popularne suplementy diety. Chociaż wyniki badań nad ich skutecznością są niejednoznaczne, część pacjentów deklaruje odczuwanie poprawy.
- Iniekcje dostawowe — w okresach zaostrzeń choroby stosuje się zastrzyki z kwasu hialuronowego (wiskosuplementacja) lub kortykosteroidów, które mają na celu zmniejszenie bólu i poprawę smarowania stawu.
Fizjoterapia stanowi niezwykle istotny element kompleksowego leczenia artrozy. Obejmuje ona indywidualnie dobrane programy ćwiczeń wzmacniających i rozciągających, a także zabiegi takie jak krioterapia, elektroterapia czy masaże.
- Artroskopia — polega na oczyszczaniu stawu i usuwaniu luźnych ciał śródstawowych. Jej skuteczność w zaawansowanej artrozie bywa jednak kontrowersyjna.
- Osteotomia — to zabieg korekcji osi kończyny, który ma na celu prawidłowe rozłożenie obciążeń na stawie, co może odroczyć lub wyeliminować potrzebę wszczepienia endoprotezy.
- Endoproteza stawu (alloplastyka) — jest rozwiązaniem stosowanym w zaawansowanej artrozie, gdy inne metody leczenia nie przynoszą ulgi, a dolegliwości są bardzo nasilone. Polega na całkowitej wymianie stawu, najczęściej biodrowego lub kolanowego, i charakteryzuje się wysoką skutecznością.
Wskazane jest, aby skonsultować się z ortopedą lub reumatologiem, jeśli zauważysz następujące objawy:
- Ból stawu utrzymuje się przez okres dłuższy niż kilka tygodni i nasila się podczas ruchu.
- Odczuwasz znaczące ograniczenie w zakresie ruchomości stawu.
- Ból uniemożliwia spokojny sen lub znacząco utrudnia wykonywanie codziennych czynności.
W Neuromedica oferujemy kompleksowe konsultacje ortopedyczne i rehabilitacyjne. Przeprowadzamy USG stawów oraz zapewniamy wsparcie w zakresie dalszej diagnostyki i opracowania spersonalizowanego programu rehabilitacji dla pacjentów z artrozą.