Sama osteoporoza nie wywołuje bólu. Choroba ta ma charakter bezobjawowy aż do momentu, gdy dojdzie do złamania.
- zmniejszenie wzrostu — spadek o 3 cm lub więcej w porównaniu ze wzrostem odnotowanym w wieku 25 lat
- kifoza (czyli garbienie się, potocznie zwane „wdowim garbem”) — jest to konsekwencja złamań kompresyjnych kręgów
- ból pleców — występujący bez uchwytnej innej przyczyny; może stanowić sygnał złamania kompresyjnego kręgu
Najczęściej dochodzi do złamań w następujących miejscach:
- Szyjka kości udowej — określane jako złamanie biodra; to najbardziej poważny typ, charakteryzujący się śmiertelnością rzędu 20–30% w ciągu roku i często prowadzący do utraty samodzielności
- Kręgosłup (złamania kompresyjne kręgów) — mogą objawiać się nagłym bólem pleców lub zostać wykryte przypadkowo podczas badania RTG; każde takie złamanie znacząco zwiększa ryzyko wystąpienia kolejnych
- Nadgarstek (dalszy koniec kości promieniowej) — znane jako złamanie Collesa; typowe przy podparciu się ręką podczas upadku
- Żebra, kość ramienna oraz inne lokalizacje
- niedostateczne spożycie wapnia i witaminy D w codziennej diecie
- siedzący tryb życia oraz niedostateczna aktywność fizyczna, zwłaszcza brak ćwiczeń oporowych
- palenie tytoniu
- nadmierne spożycie alkoholu (powyżej 3 jednostek na dobę)
- niska masa ciała (wskaźnik BMI poniżej 18,5)
- przewlekłe przyjmowanie glikokortykosteroidów (np. prednizon w dawce przekraczającej 5 mg na dobę przez ponad 3 miesiące, co prowadzi do osteoporozy kortykoidowej)
- Płeć żeńska — kobiety naturalnie posiadają mniejszą masę kostną, a po menopauzie gwałtowny spadek poziomu estrogenów znacząco przyspiesza proces utraty tej masy
- Wiek — po ukończeniu 35. roku życia kości sukcesywnie tracą swoją masę
- Menopauza przedwczesna (występująca przed 45. rokiem życia) lub stan po obustronnym usunięciu jajników
- Wywiad rodzinny w zakresie złamań biodra
- Rasa biała i azjatycka — charakteryzują się niższą szczytową masą kostną
- Współistniejące choroby, takie jak: nadczynność tarczycy, nadczynność przytarczyc, reumatoidalne zapalenie stawów, choroba Crohna, celiakia, cukrzyca typu 1
To podstawowe badanie diagnostyczne, które polega na pomiarze gęstości mineralnej kości (BMD) w obszarze szyjki kości udowej oraz kręgosłupa lędźwiowego.
- Wynik jest przedstawiany jako T-score (czyli odchylenie standardowe od szczytowej masy kostnej, charakterystycznej dla młodej, zdrowej osoby).
- T-score ≥ -1,0: wynik prawidłowy
- T-score od -1,0 do -2,5: wskazuje na osteopenię
- T-score ≤ -2,5: rozpoznanie osteoporozy
Jest to narzędzie opracowane przez WHO, służące do oceny 10-letniego ryzyka wystąpienia złamań (zarówno szyjki kości udowej, jak i poważnych złamań osteoporotycznych). Obliczenia opierają się na analizie klinicznych czynników ryzyka, co umożliwia wstępną ocenę nawet bez konieczności przeprowadzania densytometrii.
- Wapń i fosfor w surowicy krwi
- PTH (parathormon) — badanie to pozwala wykluczyć nadczynność przytarczyc
- 25-OH-witamina D — służy do oceny ewentualnych niedoborów
- TSH — badanie w celu wykluczenia nadczynności tarczycy
- Markery obrotu kostnego: takie jak fosfataza alkaliczna, CTX (wskaźnik resorpcji kości) oraz P1NP (wskaźnik tworzenia kości) — umożliwiają ocenę aktywności choroby oraz monitorowanie odpowiedzi na wdrożone leczenie
- Wapń — zalecana dawka wynosi 1000–1200 mg na dobę, dostarczana z dietą lub w formie suplementacji; najlepiej przyjmować go wraz z posiłkiem
- Witamina D — dawka 800–2000 IU na dobę (w przypadku stwierdzonego niedoboru stosuje się wyższe dawki); witamina D istotnie poprawia wchłanianie wapnia oraz wspiera prawidłowe funkcjonowanie mięśni
- Bisfosfoniany (takie jak alendronian, ryzedronian, zolendronian) — stanowią leki pierwszego wyboru w terapii osteoporozy; dostępne są w postaci doustnej (przyjmowane raz w tygodniu) lub dożylnej (raz w roku); skutecznie redukują ryzyko złamań o 30–50%
- Denosumab — jest to przeciwciało monoklonalne, którego działanie polega na hamowaniu aktywności osteoklastów; podawany jest w iniekcjach podskórnych co 6 miesięcy i wykazuje bardzo wysoką skuteczność
- SERM (selektywne modulatory receptorów estrogenowych), np. raloksyfen — stosowany u kobiet w okresie pomenopauzalnym; jego działanie polega na ochronie tkanki kostnej, a dodatkowo zmniejsza ryzyko rozwoju raka piersi
- Teryparatyd (PTH 1-34) — zalecany w przypadku ciężkiej osteoporozy lub gdy leczenie antyresorpcyjne nie przynosi oczekiwanych rezultatów; podawany jest w codziennych iniekcjach przez maksymalnie 24 miesiące; wykazuje największą skuteczność w redukcji złamań kręgosłupa
- Romosozumab — to inhibitor sklerostyny, który w ciągu 12 miesięcy prowadzi do znaczącego zwiększenia masy kostnej
- Regularne ćwiczenia oporowe oraz ćwiczenia poprawiające równowagę — są kluczowe zarówno dla utrzymania odpowiedniej masy kostnej, jak i w profilaktyce upadków
- zapobieganie upadkom — obejmuje szereg działań, takich jak stosowanie mat antypoślizgowych, zapewnienie dobrego oświetlenia w pomieszczeniach, noszenie odpowiedniego obuwia oraz regularna kontrola wzroku
- Dieta bogata w wapń — wskazane jest spożywanie produktów mlecznych, nasion sezamu, migdałów oraz zielonych warzyw liściastych
- Zaprzestanie palenia tytoniu i znaczne ograniczenie spożycia alkoholu
Zaleca się konsultację z endokrynologiem, reumatologiem lub ortopedą w następujących sytuacjach:
- występują u Ciebie czynniki ryzyka osteoporozy (takie jak menopauza, długotrwałe stosowanie steroidów, obciążony wywiad rodzinny)
- doszło u Ciebie do złamania kości po niewielkim urazie
- zaobserwowano u Ciebie zmniejszenie wzrostu lub rozwój kifozy
- pragniesz ocenić swoje ryzyko złamań i zaplanować skuteczne działania profilaktyczne
W Neuromedica oferujemy konsultacje neurologiczne i endokrynologiczne, podczas których kierujemy pacjentów na odpowiednią diagnostykę osteoporozy oraz dobieramy optymalne metody leczenia.