- Skolioza idiopatyczna — Stanowi najczęstszą formę skoliozy (około 80% przypadków), a jej przyczyna pozostaje nieznana. Dotyka dzieci i młodzież, gdzie wyróżnia się trzy podtypy:
- skoliozę niemowlęcą (0–3 lat)
- skoliozę dziecięcą (3–10 lat)
- skoliozę młodzieńczą (od 10. roku życia do zakończenia intensywnego wzrostu) — najczęstsza
- Skolioza neuromięśniowa — Rozwija się jako konsekwencja schorzeń neurologicznych, takich jak MPD, SLA, dystrofia mięśniowa czy spina bifida. Skrzywienie w tym przypadku jest wtórne do zaburzeń napięcia mięśniowego, które prowadzą do asymetrii.
- Skolioza wrodzona — Wynika z nieprawidłowego rozwoju kręgów w okresie płodowym, co może objawiać się obecnością półkręgów lub kręgów motylkowych.
- Skolioza degeneracyjna (dorosłych) — Typowa dla osób dorosłych, pojawia się zazwyczaj po 40.–50. roku życia w wyniku zmian zwyrodnieniowych krążków międzykręgowych i stawów kręgosłupa.
- W zależności od segmentu kręgosłupa, w którym występuje skrzywienie, wyróżnia się skoliozę piersiową, lędźwiową, piersiowo-lędźwiową oraz podwójną (obejmującą dwa odcinki).
W początkowych stadiach skolioza rzadko powoduje dolegliwości bólowe. Najczęściej zauważalne są następujące objawy wizualne:
- Asymetria sylwetki — Objawia się uniesieniem jednego ramienia, wystawaniem jednej łopatki, niesymetryczną linią talii oraz uniesieniem jednego biodra.
- Garb żebrowy — Jest to charakterystyczne uwypuklenie żeber lub mięśni przykręgosłupowych po jednej stronie tułowia, widoczne szczególnie wyraźnie podczas skłonu do przodu, znanego jako test Adamsa.
- Może wystąpić pozorna nierówna długość kończyn dolnych.
- Przy ciężkiej skoliozie piersiowej — W przypadku zaawansowanej skoliozy piersiowej mogą pojawić się duszności, wynikające z zaburzeń mechaniki oddechowej, a także ból.
- ból pleców w skoliozie idiopatycznej — W skoliozie idiopatycznej ból pleców nie jest objawem obligatoryjnym, choć w zaawansowanych postaciach u dorosłych występuje często.
- przy skoliozie neuromięśniowej — W skoliozie neuromięśniowej dolegliwości bólowe są zazwyczaj związane z chorobą podstawową.
Mimo wielu badań, dokładna przyczyna skoliozy idiopatycznej pozostaje nieustalona. Zidentyfikowano jednak pewne czynniki ryzyka, które mogą wpływać na jej rozwój lub progresję:
- Płeć — Dziewczynki są około 10 razy bardziej narażone na progresję skrzywienia wymagającą interwencji leczniczej niż chłopcy.
- Wywiad rodzinny — Obecność skoliozy u bliskich krewnych zwiększa ryzyko jej wystąpienia nawet 11-krotnie.
- Skok wzrostowy — Okres szybkiego wzrostu dziecka jest kluczowym czynnikiem wpływającym na progresję skrzywienia.
Wbrew mitom: skolioza NIE jest wynikiem następujących czynników, wbrew powszechnym mitom:
- noszenia ciężkiego plecaka,
- nieprawidłowej postawy,
- uprawiania sportu (odpowiednio dobrane aktywności fizyczne mogą wręcz wspomagać leczenie).
- Badanie fizykalne — Obejmuje test Adamsa (skłon tułowia do przodu z wyprostowanymi rękami), ocenę ogólnej asymetrii sylwetki oraz pomiar rotacji tułowia za pomocą skoliometru.
- RTG kręgosłupa (całego, w pozycji stojącej) — Stanowi podstawę diagnostyki i monitorowania postępu choroby. Wykonuje się je na całym kręgosłupie w pozycji stojącej. Pozwala na precyzyjny pomiar kąta Cobba oraz ocenę dojrzałości szkieletu (tzw. objaw Rissera).
- MRI kręgosłupa — Zalecane jest w przypadku podejrzenia neurologicznej etiologii skoliozy, a także przy nietypowym jej przebiegu, takim jak silny ból, szybka progresja skrzywienia czy lewostronne skrzywienie piersiowe.
- Kontrole radiologiczne — Regularne kontrole radiologiczne, przeprowadzane co 4–6 miesięcy u rosnącego dziecka, są kluczowe dla monitorowania progresji skrzywienia.
W przypadku niewielkich skrzywień (kąt Cobba poniżej 20°), szczególnie u dzieci zbliżających się do końca okresu wzrostu lub u osób dorosłych, aktywne leczenie może nie być konieczne. Zaleca się wówczas regularne kontrole RTG co 6–12 miesięcy.
- SEAS (Scientific Exercise Approach to Scoliosis), BSPTS (metoda Schroth) — Programy takie jak SEAS czy metoda Schroth (BSPTS) obejmują specjalistyczne ćwiczenia korekcyjne, dopasowane do indywidualnego wzorca skrzywienia. Ich celem jest zahamowanie progresji, a nawet zmniejszenie kąta skrzywienia, poprawa postawy oraz funkcji oddechowej.
- Pilates, joga — Pilates i joga mogą stanowić cenne uzupełnienie terapii, jednak nie są wystarczające jako samodzielne metody leczenia skoliozy.
- Aktywność fizyczna ogólna (pływanie, sport) — Ogólna aktywność fizyczna, w tym pływanie czy uprawianie sportu, jest wskazana i korzystna dla pacjentów ze skoliozą, a wbrew obawom, nie jest szkodliwa.
Stosowany jest u dzieci z potencjałem wzrostowym, gdy kąt skrzywienia mieści się w przedziale 20–45°:
- Gorset Boston, gorset Chêneau — Modele takie jak gorset Boston czy gorset Chêneau to specjalistyczne gorsety korygujące skrzywienie w trzech płaszczyznach.
- noszony 16–23 godziny/dobę przez cały okres wzrostu — Powinien być noszony od 16 do 23 godzin na dobę przez cały okres wzrostu dziecka.
- cel: zahamowanie progresji (nie korekta skrzywienia) — Głównym celem gorsetu jest zahamowanie progresji skrzywienia, a nie jego całkowita korekcja.
- skuteczny przy właściwym stosowaniu (compliance kluczowe) — Jego skuteczność zależy w dużej mierze od właściwego i konsekwentnego stosowania (tzw. compliance pacjenta).
Interwencja chirurgiczna rozważana jest, gdy kąt skrzywienia przekracza 45–50° u dzieci lub 50–55° u dorosłych, a także w przypadku znacznej progresji choroby lub występowania nasilonych objawów bólowych i czynnościowych:
- Instrumentacja kręgosłupa — Polega na zastosowaniu metalowych implantów (pręty z tytanu, PEEK) oraz śrub przeznasadowych, które mają za zadanie korekcję i stabilizację skrzywienia. Często towarzyszy jej spondylodeza, czyli wywołanie zrostu kostnego.
- Minimalnie inwazyjna technika (MISS) — W wybranych przypadkach możliwe jest zastosowanie minimalnie inwazyjnych technik chirurgicznych (MISS).
- Hemiepifizjodeza — Jest to metoda stosowana u małych dzieci, u których występuje asymetryczny wzrost kręgu.
Warto skonsultować się z ortopedą lub neurologiem w następujących sytuacjach:
- zauważysz asymetrię pleców lub ramion u swojego dziecka,
- dziecko skarży się na ból pleców, szczególnie w okresie intensywnego wzrostu,
- masz zdiagnozowaną skoliozę i podejrzewasz jej progresję,
- u dorosłych ból pleców nasila się i nie ustępuje.
W Neuromedica oferujemy kompleksową diagnostykę neurologiczną kręgosłupa oraz kierujemy pacjentów do doświadczonych ortopedów i fizjoterapeutów specjalizujących się w leczeniu skoliozy.