Triada objawów HD obejmuje zaburzenia ruchowe, poznawcze i psychiatryczne. Mogą one pojawiać się w różnej kolejności i z różnym nasileniem:
- Pląsawica (chorea) — to mimowolne, nierytmiczne i płynne ruchy obejmujące kończyny, twarz i tułów. Występuje charakterystyczny, „tańczący" chód, a objawy nasilają się pod wpływem emocji.
- Początkowo ruchy te są subtelne: mogą to być niespokojne palce, mimowolne grymasy twarzy czy ogólne „fidgeting".
- Z czasem nasilają się, stając się ciężkimi i utrudniającymi, a nawet uniemożliwiającymi chodzenie.
- W późnych stadiach choroby pląsawica może ustępować, a w jej miejsce pojawiają się spastyczność i sztywność mięśni.
- Dysfagia — progresywne trudności z połykaniem, zwiększające ryzyko zachłyśnięcia.
- Dyzartria — zaburzenia artykulacji mowy.
- Zaburzenia chodu i równowagi, często prowadzące do upadków.
- Spowolnienie procesów myślowych oraz trudności z planowaniem i organizacją zadań (dysfunkcja wykonawcza).
- Problemy z wykonywaniem kilku zadań jednocześnie (wielozadaniowość).
- Postępujące kłopoty z pamięcią, które mają jednak inny charakter niż w chorobie Alzheimera.
- Utrata wglądu — pacjent może nie być świadomy własnych narastających deficytów.
- Depresja — jest najczęstszym objawem psychiatrycznym, a ryzyko samobójstwa u pacjentów jest znacznie podwyższone.
- Drażliwość, wybuchy gniewu i agresja.
- Zachowania przypominające OCD (zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne), w tym rytuały.
- Apatia — charakteryzująca się brakiem motywacji i inicjatywy.
- Zaburzenia lękowe.
- Rzadziej występują psychozy, urojenia i omamy.
Choroba Huntingtona jest wyłączną konsekwencją pojedynczej mutacji genetycznej:
- Mutacja genu HTT (odpowiadającego za białko huntingtynę), zlokalizowanego na chromosomie 4. Polega ona na ekspansji (rozszerzeniu) trójnukleotydowych powtórzeń CAG.
- Liczba powtórzeń CAG:
- ≤ 26: uznawana za prawidłową.
- 27–35: zakres pośredni (osoba może przekazać mutację potomstwu, ale sama rzadko choruje).
- 36–39: niepełna penetracja (oznacza, że część osób z taką liczbą powtórzeń zachoruje).
- ≥ 40: pełna penetracja — zachorowanie jest pewne.
- Dziedziczenie autosomalnie dominujące — oznacza to, że wystarczy odziedziczyć jedną kopię zmutowanego genu od jednego z rodziców, aby zachorować. Jeśli jedno z rodziców choruje, ryzyko przeniesienia choroby na każde dziecko wynosi 50%.
- Większa liczba powtórzeń CAG zazwyczaj wiąże się z wcześniejszym wiekiem wystąpienia objawów (przewidywanie).
- Wywiad rodzinny — obecność w rodzinie przypadków chorób neurologicznych przebiegających z pląsawicą jest bardzo sugestywna.
- Badanie neurologiczne — obejmuje szczegółową ocenę ruchów mimowolnych, chodu, koordynacji oraz funkcji poznawczych pacjenta.
- Test genetyczny — polega na oznaczeniu liczby powtórzeń CAG w genie HTT. Jest to badanie diagnostyczne i prognostyczne, wykonywane z próbki krwi.
- MRI głowy — uwidacznia charakterystyczny zanik jądra ogoniastego i skorupy (zwłaszcza głowy jądra ogoniastego), a także zanik kory mózgowej.
- Neuropsychologiczne testy poznawcze — służą do oceny funkcji wykonawczych i pamięci.
Osoby obciążone ryzykiem genetycznym mogą poddać się testowi przed pojawieniem się objawów choroby. Jest to jednak decyzja niezwykle trudna pod względem etycznym i psychologicznym, a wiele osób decyduje się nie poznawać swojej przyszłości. Testowanie presymptomatyczne powinno być przeprowadzane wyłącznie w wyspecjalizowanych ośrodkach, które zapewniają kompleksowe poradnictwo genetyczne i psychologiczne.
Obecnie nie istnieje terapia, która modyfikowałaby przebieg choroby Huntingtona lub całkowicie ją zatrzymywała. Dostępne metody leczenia mają charakter objawowy i paliatywny.
- Tetrabenazyna (inhibitor VMAT2) — lek, który skutecznie zmniejsza nasilenie ruchów mimowolnych, choć może nasilać objawy depresji.
- Deutetrabenazyna, walbenazyna — to nowsze warianty leków, zazwyczaj lepiej tolerowane przez pacjentów.
- Klonazepam — stosowany pomocniczo w celu redukcji pląsawicy oraz łagodzenia lęku.
- W przypadku znacznego nasilenia objawów w późnej fazie choroby, można zastosować niskie dawki atypowych neuroleptyków (np. kwetiapiny, olanzapiny).
- Depresja: leki z grupy SSRI (takie jak sertralina, escitalopram) lub wenlaflaksyna.
- Drażliwość/agresja: kwetiapina, walproinian.
- OCD: SSRI w wyższych dawkach.
- Psychoza: atypowe neuroleptyki.
- Ćwiczenia równowagi — mają na celu zmniejszenie ryzyka upadków.
- Logopedia — pomaga w podtrzymaniu zdolności mowy i połykania.
- Konsultacje z dietetykiem — ocena ryzyka zachłyśnięcia i zalecenia dotyczące zagęszczania posiłków.
- Terapie RNA — obejmują antysensowne oligonukleotydy (ASO), które mają za zadanie obniżać ekspresję białka HTT. Obecnie są one przedmiotem intensywnych badań klinicznych i budzą duże nadzieje.
- Małe cząsteczki — badane są substancje zdolne do hamowania ekspansji CAG lub redukcji cytotoksyczności zmutowanej huntingtyny.
Zaleca się konsultację z neurologiem lub specjalistą neurologiem chorób ruchowych, jeśli:
- posiadasz rodzinny wywiad choroby Huntingtona i zauważasz u siebie pierwsze niezamierzone ruchy lub zmiany w zachowaniu.
- rozważasz wykonanie presymptomatycznego testu genetycznego (co powinno odbywać się w ramach poradni genetycznej).
- u bliskiej osoby zdiagnozowano HD, a Ty chcesz omówić ryzyko dla siebie lub swoich dzieci.
W Neuromedica oferujemy konsultacje neurologiczne. Diagnozujemy zaburzenia ruchowe i kierujemy pacjentów do odpowiednich poradni genetycznych oraz specjalistycznych ośrodków zajmujących się chorobą Huntingtona.