Encefalopatia: co to jest, objawy i leczenie

Objawy encefalopatii

Objawy encefalopatii są ściśle powiązane z jej etiologią oraz stopniem zaawansowania uszkodzenia mózgu. Do najczęściej obserwowanych symptomów należą:

• Zaburzenia świadomości — manifestujące się jako splątanie, a także dezorientacja dotycząca miejsca pobytu, aktualnego czasu czy tożsamości osób.
• Zaburzenia pamięci — obejmujące trudności w przyswajaniu nowych informacji oraz przypominaniu sobie już znanych.
• Zmiany osobowości i zachowania — takie jak zwiększona drażliwość, apatia, skłonność do agresji lub stany lękowe.
• Spowolnienie psychoruchowe — charakteryzujące się wolniejszym procesem myślenia, spowolnioną mową i opóźnionymi ruchami.
• Zaburzenia uwagi i koncentracji — utrudniające skupienie się na zadaniach i utrzymanie uwagi.
• Drżenie — z czego szczególnie typowe jest tzw. trzepotanie rąk (asterixis), zwłaszcza w przebiegu encefalopatii wątrobowej.
• Napady drgawkowe — mogące występować w różnych formach.
• W ciężkich przypadkach: śpiączka — będąca stanem głębokiej nieprzytomności.

Rodzaje encefalopatii

Encefalopatia wątrobowa

Jest to najczęściej diagnozowany typ encefalopatii, będący konsekwencją niewydolności wątroby. Organ ten przestaje efektywnie usuwać toksyczne substancje z krwiobiegu, zwłaszcza amoniak. Ich nagromadzenie w mózgu prowadzi do zaburzeń jego funkcji. Stan ten występuje zarówno w przebiegu marskości wątroby, jak i w ostrej niewydolności tego narządu. Charakterystycznym objawem jest asterixis, czyli specyficzne „trzepotanie" rąk.

Encefalopatia nadciśnieniowa

Wynika z nagłego i gwałtownego wzrostu ciśnienia tętniczego, co prowadzi do naruszenia bariery krew–mózg i powstania obrzęku mózgu. Klinicznie manifestuje się intensywnymi bólami głowy, problemami ze wzrokiem, splątaniem oraz napadami drgawkowymi. Jest to stan nagły, który wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.

Encefalopatia Wernickego

Jej przyczyną jest poważny niedobór tiaminy (witaminy B1), obserwowany najczęściej u osób zmagających się z uzależnieniem od alkoholu lub z ciężkimi zaburzeniami odżywiania. Klasyczne objawy tworzą triadę: oftalmoplegia (porażenie mięśni odpowiedzialnych za ruchy gałek ocznych), ataksja (zaburzenia koordynacji ruchowej i chodu) oraz splątanie. Konieczne jest pilne dożylne podanie tiaminy.

Encefalopatia metaboliczna

Ten rodzaj encefalopatii jest efektem różnorodnych zaburzeń metabolicznych, takich jak hipoglikemia (zbyt niski poziom glukozy we krwi), zaburzenia poziomu sodu (hipernatremia lub hiponatremia), hiperkalcemia (nadmiar wapnia), mocznica (wynikająca z niewydolności nerek) czy niedotlenienie.

Encefalopatia zakaźna

Jest to forma zapalenia mózgu, wywołana przez infekcje wirusowe, bakteryjne lub pasożytnicze. Przykładami mogą być wirusowe zapalenie mózgu lub neuroborelioza.

Encefalopatia pourazowa / CTE

Przewlekła encefalopatia pourazowa (CTE) to schorzenie rozwijające się w następstwie wielokrotnych urazów głowy. Jest często diagnozowana u sportowców uprawiających dyscypliny kontaktowe (np. bokserzy, futboliści) oraz u weteranów wojennych.

Encefalopatia niedotlenieniowo-niedokrwienna

Występuje, gdy mózg doznaje uszkodzenia w wyniku długotrwałego braku tlenu, np. po zatrzymaniu krążenia, utonięciu lub w przebiegu ciężkiej hipoksji.

Diagnostyka

Aby precyzyjnie ustalić przyczynę encefalopatii, niezbędne jest przeprowadzenie kompleksowych badań diagnostycznych:

• Badania laboratoryjne — obejmujące morfologię krwi, poziom elektrolitów, glukozy, ocenę funkcji wątroby i nerek, stężenie amoniaku, TSH, a także poziomy witamin (B1, B12).
• EEG (elektroencefalografia) — służy do analizy aktywności bioelektrycznej mózgu, umożliwiając wykrycie napadów drgawkowych oraz charakterystycznych zmian w przebiegu encefalopatii.
• Rezonans magnetyczny głowy lub tomografia komputerowa — techniki obrazowania, które pozwalają uwidocznić obrzęk mózgu, obszary niedokrwienne lub stany zapalne.
• Punkcja lędźwiowa — wykonywana w przypadku podejrzenia zapalenia mózgu lub opon mózgowo-rdzeniowych, w celu analizy płynu mózgowo-rdzeniowego.

Leczenie encefalopatii

Leczenie encefalopatii jest zawsze ukierunkowane na eliminację jej pierwotnej przyczyny:

• Encefalopatia wątrobowa — stosuje się laktulozę, która obniża stężenie amoniaku w organizmie, oraz ryfaksyminę – antybiotyk redukujący jego produkcję przez bakterie jelitowe. Kluczowe jest również leczenie podstawowej choroby wątroby, np. marskości.
• Metaboliczna — polega na skorygowaniu występujących zaburzeń elektrolitowych, unormowaniu poziomu glukozy we krwi oraz poprawie funkcji nerek.
• Wernickego — wymaga natychmiastowego, dożylnego podania tiaminy.
• Nadciśnieniowa — kluczowe jest szybkie, lecz kontrolowane obniżenie ciśnienia tętniczego.
• Zakaźna — terapia opiera się na podawaniu odpowiednich antybiotyków lub leków przeciwwirusowych, w zależności od patogenu.
• Niedotlenieniowa — obejmuje leczenie neuroprotekcyjne oraz, w niektórych przypadkach po zatrzymaniu krążenia, hipotermię terapeutyczną.

Kiedy zgłosić się do specjalisty?

Natychmiastowe wezwanie pogotowia ratunkowego (numer 112) jest konieczne, gdy u bliskiej osoby zaobserwujesz:

• nagłe pojawienie się splątania lub dezorientacji
• utratę przytomności
• wystąpienie drgawek
• gwałtowne zaburzenia mowy lub widzenia

Jeśli natomiast zauważasz przewlekłe problemy z funkcjami poznawczymi, zmiany w osobowości lub postępujące spowolnienie psychoruchowe, zaleca się konsultację z neurologiem. W ośrodku Neuromedica oferujemy kompleksową diagnostykę neurologiczną, w tym badanie EEG, oraz konsultacje specjalistyczne w zakresie zaburzeń funkcji mózgu.