Demencja, znana również jako otępienie, nie stanowi pojedynczej jednostki chorobowej, lecz jest złożonym zespołem objawów. Powstaje w wyniku uszkodzenia lub degeneracji mózgu, prowadząc do stopniowego pogarszania się funkcji poznawczych, takich jak pamięć, zdolność myślenia, orientacja w przestrzeni i czasie, rozumienie, mowa oraz samodzielność w codziennym życiu. Istotną cechą demencji jest jej nabyty charakter (w przeciwieństwie do niepełnosprawności intelektualnej) oraz postępujący przebieg.
Obecnie na świecie około 55 milionów osób zmaga się z demencją, a przewiduje się, że liczba ta będzie podwajać się co dwie dekady. W Polsce schorzenie to dotyka około 500–700 tysięcy ludzi, z czego zdecydowaną większość stanowią pacjenci powyżej 65. roku życia.
Objawy demencji pojawiają się zazwyczaj stopniowo, a ich charakter może być zróżnicowany w zależności od pierwotnej przyczyny. Początkowe symptomy bywają często interpretowane jako typowe oznaki starzenia się:
Jest to najczęściej występująca przyczyna demencji, odpowiadająca za 60–70% wszystkich przypadków. Charakteryzuje się powstawaniem patologicznych zmian w mózgu, takich jak blaszki amyloidowe i splątki neurofibrylarne, które sukcesywnie niszczą neurony, rozpoczynając od obszaru hipokampa, odpowiedzialnego za pamięć. Choroba ta postępuje przez wiele lat.
Stanowi drugą co do częstości przyczynę otępienia. Wynika z uszkodzeń mózgu spowodowanych udarami lub przewlekłym niedokrwieniem. Nierzadko współistnieje z chorobą Alzheimera, tworząc tak zwaną demencję mieszaną. Jej przebieg jest często schodkowy, co oznacza nagłe pogorszenia stanu zdrowia po kolejnych epizodach udarowych.
Wyróżniają ją specyficzne objawy, takie jak omamy wzrokowe, objawy parkinsonizmu oraz wyraźne wahania świadomości w ciągu dnia. Należy pamiętać, że w przypadku tej formy demencji niektóre leki, zwłaszcza klasyczne neuroleptyki, są kategorycznie przeciwwskazane.
W tej odmianie demencji jako pierwsze pojawiają się zmiany osobowości i zachowania lub zaburzenia mowy, wyprzedzając problemy z pamięcią. Często dotyka młodszych pacjentów, zazwyczaj w wieku 50–65 lat. Do tej kategorii zaliczają się również pierwotne postępujące afazje.
Niezwykle istotne jest wykluczenie tej formy, gdyż jej przyczyny są potencjalnie uleczalne. Należą do nich między innymi: niedobór witaminy B12, niedoczynność tarczycy, niedobór witaminy D, wodogłowie normotensyjne oraz depresja, która może manifestować się jako pseudodemencja.
Wczesne i precyzyjne postawienie diagnozy ma fundamentalne znaczenie, zwłaszcza w celu wykluczenia potencjalnie odwracalnych przyczyn demencji:
Obecnie nie dysponujemy leczeniem przyczynowym, które byłoby w stanie całkowicie zatrzymać postęp choroby Alzheimera, choć intensywne badania nad lekami anty-amyloidowymi (takimi jak lecanemab, donanemab) wciąż trwają. Dostępne metody leczenia mają na celu spowolnienie rozwoju objawów oraz znaczącą poprawę jakości życia pacjentów.
Osoby sprawujące opiekę nad chorymi na demencję są narażone na wyjątkowo silny stres. Z tego względu psychoedukacja, uczestnictwo w grupach wsparcia oraz pomoc w organizacji opieki stanowią integralny i niezbędny element całościowego planu leczenia.
Zaleca się niezwłoczne skonsultowanie się ze specjalistą, gdy zauważalne są następujące objawy u bliskiej osoby:
Wczesne postawienie diagnozy umożliwia odpowiednie zaplanowanie dalszych działań, wdrożenie leczenia oraz zapewnienie niezbędnego wsparcia. W klinice Neuromedica oferujemy kompleksową diagnostykę pamięci i funkcji poznawczych, obejmującą konsultacje neurologiczne, testy neuropsychologiczne oraz specjalistyczne badania obrazowe.