- Migdałki podniebienne — Są to parzyste, owalne skupiska tkanki limfatycznej, łatwo zauważalne po obu stronach gardła. Ich częste stany zapalne określane są jako anginy.
- Migdałek gardłowy (adenoid) — To pojedyncze skupisko tkanki limfatycznej, umiejscowione w tylnej części jamy nosowo-gardłowej, niewidoczne gołym okiem. Odgrywa szczególnie istotną rolę w rozwoju układu odpornościowego u dzieci.
- Migdałek językowy — Zlokalizowany u nasady języka, znacznie rzadziej staje się przyczyną problemów zdrowotnych w porównaniu do pozostałych rodzajów migdałków.
Przerost migdałka gardłowego, czyli adenoidów, najczęściej obserwuje się u dzieci, ze szczytem występowania między 3. a 7. rokiem życia. Do typowych objawów należą:
- Oddychanie przez usta — Jest to chroniczny nawyk, często określany jako „otwarta buzia", wynikający z niedrożności nosa.
- Chrapanie nocne — Szczególnie u dzieci, jest to jeden z najbardziej zauważalnych objawów.
- Bezdech senny — Charakteryzuje się epizodami zatrzymania oddechu podczas snu, prowadzącymi do niespokojnego snu i nocnych potów.
- Nosowanie — Głos dziecka nabiera charakterystycznego, nosowego brzmienia (mowa przez nos).
- Częste infekcje uszu — Przerost adenoidów może utrudniać prawidłowy drenaż trąbki słuchowej, co prowadzi do nawracających zapaleń ucha środkowego.
- Częste infekcje górnych dróg oddechowych — Objawiają się nawracającym katarem i kaszlem.
- Senność dzienna — Dziecko odczuwa zmęczenie w ciągu dnia, mimo pozornie wystarczającej ilości snu.
- „Adenoidalna twarz" — Długotrwały przerost może prowadzić do zmian w budowie twarzoczaszki, takich jak wąskie podniebienie, cofnięta żuchwa i charakterystyczny wyraz twarzy.
W przypadku przerostu migdałków podniebiennych, pacjenci mogą doświadczać następujących objawów:
- Trudności z połykaniem — Często opisywane jako uczucie obecności ciała obcego w gardle, co skutkuje preferowaniem pokarmów płynnych.
- Chrapanie i bezdech senny — Powiększone migdałki zwężają przestrzeń w gardle, co może prowadzić do zaburzeń oddychania podczas snu.
- Zmieniony, „bełkotliwy" głos — Głos staje się przytłumiony, jakby mówiący miał pełne usta.
- Nawracające anginy — Częste stany zapalne migdałków.
- Dyskomfort w gardle — Uczucie ucisku lub drapania w gardle.
Istnieje kilka kluczowych przyczyn prowadzących do przerostu migdałków:
- Fizjologiczny przerost w dzieciństwie — Tkanka limfatyczna, z której zbudowane są migdałki, osiąga szczyt swojego rozwoju między 3. a 7. rokiem życia, po czym stopniowo zanika aż do okresu pokwitania. Jest to naturalna faza rozwojowa.
- Nawracające infekcje — Każdy epizod zapalenia migdałków skutkuje ich powiększeniem. Częste i powtarzające się infekcje mogą prowadzić do przewlekłego przerostu.
- Alergiczny nieżyt nosa — Przewlekły stan zapalny błony śluzowej nosa, często o podłożu alergicznym, sprzyja rozrostowi tkanki limfatycznej.
- Refluks krtaniowo-gardłowy — Cofanie się treści żołądkowej do gardła może powodować drażnienie śluzówki, co również przyczynia się do przerostu.
- EBV (wirus Epsteina-Barr) — Wirus ten, odpowiedzialny za mononukleozę zakaźną, może wywołać gwałtowny i znaczny przerost migdałków.
W celu postawienia prawidłowej diagnozy przerostu migdałków stosuje się szereg metod diagnostycznych:
- Badanie laryngologiczne — Obejmuje wziernikowanie w celu oceny migdałków podniebiennych oraz pośrednią rynoskopię lub badanie endoskopowe do oceny migdałka gardłowego (adenoidów).
- Endoskopia nosa i gardła — Jest to najbardziej precyzyjna metoda wizualizacji i oceny stopnia przerostu adenoidów.
- Badanie snu (poligrafia/polisomnografia) — Wykonywane jest w przypadku podejrzenia obturacyjnego bezdechu sennego.
- Audiometria — Zalecana, gdy istnieje podejrzenie niedosłuchu z przewodzenia, często wynikającego z przewlekłych stanów zapalnych ucha.
- RTG nasopharynx — Zdjęcie rentgenowskie nosogardła stanowi badanie przeglądowe w ocenie adenoidów, choć endoskopia nosa i gardła jest uznawana za metodę dokładniejszą.
- Posiew z gardła — Wykonywany w przypadku nawracających infekcji, pozwala na identyfikację patogenów i ocenę flory bakteryjnej.
W początkowej fazie lub przy łagodniejszych objawach, często stosuje się leczenie zachowawcze:
- Sterydy donosowe (np. flutikazon, mometazon) — Mogą skutecznie zmniejszać przerost adenoidów w przypadkach łagodnego lub umiarkowanego stopnia. Zwykle stosuje się je przez kilka miesięcy.
- Leczenie alergii — W przypadku stwierdzonej alergii, podawanie leków antyhistaminowych lub odczulanie może przyczynić się do redukcji przerostu tkanki limfatycznej.
- Leczenie refluksu — Jeśli przyczyną jest refluks krtaniowo-gardłowy (LPR), wdrożenie odpowiedniej terapii refluksowej jest kluczowe.
- Obserwacja — Przy łagodnych objawach i naturalnej tendencji adenoidów do samoistnego zmniejszania się wraz z wiekiem, często zaleca się jedynie obserwację.
Leczenie chirurgiczne rozważa się w przypadku, gdy przerost migdałków prowadzi do nawracających angin, bezdechu sennego lub niedosłuchu. Do najczęściej wykonywanych zabiegów należą:
- Adenotomia — Polega na usunięciu migdałka gardłowego. Jest to krótki zabieg, zazwyczaj przeprowadzany u dzieci w krótkim znieczuleniu ogólnym, przynoszący znaczną poprawę drożności nosa i jakości snu.
- Tonsilektomia — To całkowite usunięcie migdałków podniebiennych. Wskazana jest w przypadku nawracających angin (definiowanych jako ≥ 5–7 epizodów rocznie) oraz przerostu prowadzącego do bezdechu sennego.
- Adenotonsilektomia — Łączy w sobie usunięcie migdałka gardłowego i migdałków podniebiennych. Jest to uznawane za najskuteczniejszą metodę leczenia pediatrycznego obturacyjnego bezdechu sennego.
- Tonsilotomia (częściowe usunięcie) — Stanowi alternatywę dla pełnej tonsilektomii. Wiąże się z mniejszym bólem pooperacyjnym, jednak istnieje nieco wyższe ryzyko nawrotu przerostu.
Zaleca się konsultację z laryngologiem, jeśli zauważysz u siebie lub u dziecka którykolwiek z poniższych objawów:
- Dziecko stale oddycha przez usta i chrapie w nocy.
- U dziecka występują nawracające zapalenia ucha lub niedosłuch.
- Zaobserwowano epizody bezdechu podczas snu dziecka.
- Dziecko choruje na anginy z częstotliwością ≥ 3–5 razy w roku.
W Neuromedica oferujemy kompleksowe konsultacje laryngologiczne dla pacjentów w każdym wieku — od diagnostyki i leczenia przerostu migdałków po skierowanie do odpowiednich specjalistów.